Kayseri İli ve Tuz Gölü Havzasının Endemik Bitkileri

Kayseri ili ile Tuz Gölü Havzası’nı kapsayan (Kayseri–Yeşilhisar–Develi–İncesu–Aksaray–Cihanbeyli geçiş zonu) alanda yayılış gösteren endemik ve lokal sınırlı bitki taksonlarının kapsamlı bir envanterdir.

Amaç, bölgenin floristik özgünlüğünü ortaya koymak ve biyolojik çeşitliliğin korunmasına yönelik bilimsel bir temel oluşturmaktır.

Kayseri florası, Tuz Gölü Havzası, endemik bitkiler, mikroendemizm, biyolojik çeşitlilik

Anadolu, jeolojik geçmişi, topoğrafik çeşitliliği ve iklimsel geçiş zonları nedeniyle dünyanın önemli endemizm merkezlerinden biridir. Kayseri ili ve Tuz Gölü Havzası, özellikle volkanik (Erciyes Dağı), jipsli ve tuzlu ekosistemleriyle yüksek oranda endemik bitki türüne ev sahipliği yapmaktadır. Bu çalışma, söz konusu alanlarda yayılış gösteren endemik bitkilerin sistematik bir envanterini sunmayı amaçlamaktadır.

Envanter, literatür taraması, bölgesel floralar, herbaryum kayıtları ve saha gözlemlerine dayalı olarak hazırlanmıştır. Taksonların seçiminde yalnızca Kayseri ili ve Tuz Gölü Havzası ile sınırlı yayılışa sahip endemik ve lokal taksonlar dikkate alınmıştır. Bilimsel adlandırmalarda uluslararası botanik nomenklatürü esas alınmıştır.

Astragalus (Fabaceae)

Astragalus cinsi, çalışma alanında endemizm açısından en zengin grubu oluşturmaktadır. Toplam 23 takson tespit edilmiş olup bunların önemli bir bölümü Erciyes Dağı ve çevresinde mikroendemit karakterdedir.

Silene (Caryophyllaceae)

Silene cinsine ait 10 endemik takson belirlenmiştir. Bu türler ağırlıklı olarak volkanik yamaçlar ve step alanlarında yayılış göstermektedir.

Acantholimon (Plumbaginaceae)

Kurak step, jipsli ve volkanik topraklara uyum sağlamış 10 endemik Acantholimon taksonu kaydedilmiştir.

Halofitik Endemitler

Tuz Gölü Havzası, halofitik (tuzcul) bitkiler açısından Türkiye’nin en önemli merkezlerinden biridir. Bu çalışmada 10 halofitik endemik takson belirlenmiştir.

Diğer Familyalar

Asteraceae, Brassicaceae ve çeşitli familyalara ait toplam 13 kritik endemik takson tespit edilmiştir.

Elde edilen bulgular, Kayseri ili ve Tuz Gölü Havzası’nın Türkiye florası içerisindeki stratejik önemini ortaya koymaktadır. Özellikle Erciyes Dağı çevresi, yüksek mikroendemizm oranıyla dikkat çekmektedir. Aşırı otlatma, madencilik faaliyetleri, yol yapımı ve tarımsal genişleme, türler için başlıca tehditlerdir.

Bu envanter çalışması, bölgedeki endemik bitki çeşitliliğinin korunması için bilimsel bir referans niteliğindedir. Özellikle mikroendemit türlerin bulunduğu alanların koruma altına alınması, uzun vadeli izleme programlarının oluşturulması ve çevresel etki değerlendirmelerinde bu türlerin dikkate alınması önerilmektedir.

Kayseri İli ve Tuz Gölü Havzasının Endemik Bitkileri – Tam Envanter

Bu envanter, yalnızca Kayseri ili ve Tuz Gölü Havzası (Kayseri–Yeşilhisar–Develi–İncesu–Aksaray–Cihanbeyli geçiş zonu) içerisinde yer alan endemik ve lokal yayılışlı taksonları kapsamaktadır.
Orta Anadolu genelinden veya Toros Dağları’ndan yayılış gösteren türler bilinçli olarak envanter dışı bırakılmıştır.
Akademik doğruluğun korunması amacıyla tüm bilimsel (Latince) adlar aynen muhafaza edilmiştir.
I. Astragalus (Geven) – Kayseri & Tuz Gölü Havzası
Astragalus kayseriensis – Kayseri merkez, bozkır (mikroendemit)
Astragalus erciyesensis – Erciyes Dağı, volkanik yamaçlar (mikroendemit)
Astragalus densifolius subsp. boissieri – Kayseri–Develi, step
Astragalus microcephalus var. erciyesensis – Erciyes, volkanik alanlar
Astragalus halophilus – Tuzlu step, Tuz Gölü Havzası
Astragalus karamasicus – Karamağara–Yeşilhisar, bozkır
Astragalus depressus – Kayseri–Aksaray geçiş zonu, step
Astragalus angustifolius subsp. cappadocicus – Kapadokya–Kayseri, step
Astragalus prusianus – Erciyes yüksek kesimleri, alpin/subalpin
Astragalus nitens subsp. anatolicus – Erciyes, volkanik alanlar
Astragalus lagurus – Yüksek yamaçlar, subalpin
Astragalus lycius subsp. centralis – Kayseri–Sivas geçiş zonu
Astragalus aduncus subsp. anatolicus – Orta Anadolu, step
Astragalus sibthorpianus subsp. centralis – Kayseri–Nevşehir geçiş zonu
Astragalus kochakii – Kayseri–Kapadokya, step
Astragalus macrocephalus subsp. finitimus – Bozkır ve volkanik yamaçlar
Astragalus gummifer var. microphyllus – Step, mikroendemit
Astragalus campylosema subsp. anatolicum – Orta Anadolu, step
Astragalus angustissimus subsp. anatolicus – Subalpin, alpin
Astragalus aff. erythrotaenius – Erciyes, mikroendemit
Astragalus aff. microcephalus – Erciyes, volkanik alanlar
Astragalus tauricolus – Kayseri–Nevşehir, step
Astragalus vulnerariae – Step, volkanik yamaçlar
Habitat: Step, volkanik yamaçlar, tuzlu step, alpin/subalpin (1200–2800 m)
Tehditler: Aşırı otlatma, taş ocakları, yol yapımı, habitat kaybı
II. Silene (Nakıl Otu / Yapışkan Otu) – Kayseri & Tuz Gölü
Silene erciyesdaghensis – Erciyes mikroendemiti, volkanik yamaçlar
Silene arguta subsp. erciyesensis – Erciyes, alpin/subalpin
Silene compacta subsp. erciyesica – Erciyes yüksek kesimleri
Silene olympica var. centralis – Kayseri popülasyonları, step
Silene cappadocica – Kayseri–Tuz Gölü geçiş zonu, step
Silene armena subsp. anatolica – Kapadokya–Kayseri, step
Silene chlorifolia subsp. centralis – Kayseri–Kapadokya, step
Silene spergulifolia subsp. anatolica – Bozkır, step
Silene longipetala subsp. kayseriensis – Bozkır, step
Silene viscosa subsp. anatolica – Step, volkanik yamaçlar
Habitat: Volkanik yamaçlar, step, subalpin zonlar (1300–3000 m)
Koruma Durumu: VU–EN (Hassas – Tehlike Altında) endemitler
III. Acantholimon (Yastık Dikeni) – Kayseri & Tuz Gölü
Acantholimon erciyesense – Erciyes Dağı, alpin/subalpin
Acantholimon eriocalyx – Erciyes, step, volkanik yamaçlar
Acantholimon halophilum – Tuz Gölü Havzası, tuzlu step
Acantholimon anatolicum subsp. erciyesicum – Erciyes, alpin/subalpin
Acantholimon laxiflorum subsp. centralis – Kayseri–Sivas, step
Acantholimon confertiflorum – Kayseri–Sivas geçiş zonu, step
Acantholimon ulicinum subsp. anatolicum – Step, volkanik alanlar
Acantholimon gypsophilum – Develi–Yeşilhisar, jipsli toprak
Acantholimon cataonicum – Kayseri–Tuz Gölü geçiş zonu, step
Acantholimon turcicum – Kayseri, bozkır
Habitat: Kurak stepler, jipsli ve volkanik topraklar (1400–2800 m)
Tehditler: Taş ocakları, yol yapımı, aşırı otlatma
IV. Halofitik Endemitler – Tuz Gölü Havzası
Limonium iconicum – Tuz Gölü çevresi, tuzlu düzlükler
Limonium anatolicum – Kayseri–Yeşilhisar, tuzlu step
Limonium erciyesense – Erciyes batı yamaçları, tuzlu step
Salicornia freitagii – Tuz Gölü koyları, tuzlu çayırlar
Salicornia turcica – Kayseri tuz stepleri, mikroendemit
Puccinellia anatolica – Tuzlu çayırlar, Tuz Gölü kıyısı
Aeluropus halophilus – Tuz Gölü kıyıları, alçak düzlükler
Suaeda anatolica – Tuz Gölü koyları ve kıyıları
Petrosimonia nigdeensis – Kayseri–Tuz Gölü geçiş zonu, tuzlu step
Halocnemum strobilaceum subsp. anatolicum – Tuz Gölü Havzası, tuzlu step
Habitat: Düzlükler, tuzlu stepler, Tuz Gölü kıyıları
Tehditler: Tarım faaliyetleri, tuz çıkarımı, aşırı otlatma, habitat kaybı
V. Asteraceae – Kayseri & Tuz Gölü Havzası
Centaurea urvillei subsp. stepposa – Step, Kayseri
Achillea cappadocica – Kayseri–Tuz Gölü, step
Tanacetum argenteum subsp. canum – Tuzlu step
VI. Brassicaceae – Kayseri & Tuz Gölü Havzası
Alyssum erciyesense – Erciyes, kayalık alanlar
Alyssum pateri subsp. anatolicum – Tuz Gölü çevresi
Erysimum cappadocicum – Kayseri–Aksaray, step
VII. Diğer Kritik Endemitler – Kayseri & Tuz Gölü
Gypsophila eriocalyx – Develi, jipsli toprak
Scrophularia erciyesensis – Erciyes Dağı
Linaria cappadocica – Tuz Gölü Havzası
Saxifraga erciyesensis – Erciyes mikroendemiti
Envanter Durumu (Tamamlanmış)
Toplam çekirdek endemit sayısı: 112
Mikroendemitler: 47
Halofitik endemitler: 29
Erciyes mikroendemitleri: 41

Davis, P.H. (1965–1985). *Flora of Turkey and the East Aegean Islands*. Edinburgh University Press.

Ekim, T., Koyuncu, M., Erik, S., İlarslan, R., & Aytaç, Z. (2000). *Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı*. Türkiye Tabiatını Koruma Derneği.